Facebook

Zwartowo

zwartowo pałac                                                        Pałac w Zwartowie.Widok wsiWidok ulicy.
Pyszne winogrona w Zwartówku
Pyszne winogrona w Zwartówku
Przy stawie wiejskim
Przy stawie wiejskim
Dom handlowy i karczma Ernst Lietzow
Dom handlowy i karczma Ernst Lietzow.KARCZMA PAULA ZUPKE Karczma Paula Zupke
Zwartowo stara szkoła
Zwartowo stara szkoła.SZKOŁA W ZWARTOWIE

Szkoła

Kościół w Zwartowie
Młyn wiatrowy w Zwartówku
Młyn wiatrowy w Zwartówku 1916.
Dom handlowy Paul Maroske
Dom handlowy Paul Maroske
Widok wsi
Widok wsi 1916.
Dożynki w Zwartowie 1910r.
Dożynki w Zwartowie 1910r.prezbiterium kościoła w Zwartowie Schwartowkościół w Zwartowie Kościół w Zwartowie 

Zwartowo

Dokładna data powstania Zwartowa nie jest nam znana. Słowiańska nazwa tej miejscowości raczej jednoznacznie przemawia za istnieniem jej w czasach przed krzyżackich (przed rokiem 1310). Najstarszy, znany, dokument wzmiankujący ją pochodzi z dnia 6 stycznia 1364 roku .

Jest nim akt nadania na prawie polskim ⅓ zwartowskiej włości szlacheckiej Piotrowi Łętowskiemu przez komtura gdańskiego, Ludeke von Essen. Dwie pozostałe części, tzw. Wielkiego Zwartowa, dzierżył wówczas zakonny włodarz, o nazwisku Przedmar, ze Zwartowa. Wynika stąd, iż już wtedy Zwartowo nie było jednolitym dobrem, a część przypadła Łętowskim przekształciła się stopniowo w Zwartówko. W owym czasie Zwartowo graniczyło z Borkowem, Borkówkiem, Przebędowem i Żelaznem.

W roku 1382 nastąpiło rozliczenie spadkowe udziału Zwartowa, będącego w rękach Przedmy. Zatrzymał on (lub jego imieniem syn) ziemię i w trzech terminach spłacił swego brata Wojciecha. Obaj też zobowiązali się nadal wzajemnie wspierać. Przedma był z pewnością znacznym panem, bowiem pojawia się także w innych źródłach .

Nie wiemy, czy jego potomkiem był wzmiankowany w roku 1404 Przypko ze Zwartowa, który zawarł wtedy umowę z Wincentym z Roszczyc odnośnie spiętrzania wody stawu młyńskiego. W roku 1408 podaje się Andrzeja ze Zwartowa.

Zgodnie z rejestrem dziesięcin biskupstwa włocławskiego, do którego należały obszary sięgające od wschodu po rzekę Łebę, Zwartowo i Zwartówko miały tę daninę świadczyć z 23 łanów. Ale już zakonny rejestr służebności z roku 1437 wymienia się tylko Zwartówko na prawie polskim, mające świadczyć 10 szkojców oraz 3 korce owsa.Obok Łętowskich, zwanych z czasem Zwartowskimi, pojawili się tutaj również Jackowscy , których najstarszy, znany przywilej lenny pochodzi z 1527 r., a będący posiadaczami folwarków w Zwartowie, Jackowie, Borkowie, Przebędowie, Kierzkowie, Sasinie i Bargędzinie, później także w Jęczewie i zagadkowym (Ditzol lub Ditzow).

Także podczas hołdu w r. 1658 Zwartowo było reprezentowane przez kapitana Wawrzyńca Jackowskiego, lecz wspomniany kompleks był już podzielony. Obok Jackowskich w Zwartowie byli też zapewne Łętowscy (Lantow), również posiadacze bardzo dawnych przywilejów, z lat 1547 r. oraz z 5 czerwca 1618 r. Także ich włości sięgały poza Zwartowo no południe przez Świchowo i Bożepole .

Około połowy XVII w. oba rody zanikają. Wiąże się to prawdopodobnie z trwającymi wówczas wojnami szwedzkimi i przekazaniem Ziemi Lęborsko-Bytowskiej w roku 1657 w lenno elektora brandenburskiemu Fryderykowi Wilhelmowi. Co prawda, Jerzy Wojciech Jackowski jest jeszcze w latach 1696-1718 starostą Ziemi Lęborsko-Bytowskiej. Wspomniany kapitan Wawrzyniec Jackowski walczył w polskim wojsku przeciw Szwedom i Brandenburczykom.

Zwartowo przeszło w ręce, zmarłego w r. 1704 Ernesta Krokowskiego z linii Pieszcz; we władaniu tej rodziny pozostawały one jeszcze przez dłuższy czas. W roku 1708 zmarła tu pani Żychlińska uradzona Krakowska. W 1739 odnotowano tu zgon Jerzego Ernesta Krokowskiego, a w roku 1745  jego małżonki Filipiny, Jadwigi Krokowskiej.

 Teraz dobra zwartowskie przejęli spokrewnieni z Krokowskimi Somnitzowie. Według świadectw źródłowych tego rodu, pierwszym dziedzicem Zwartowa i Zwartówka został Franciszek Somnitz, urodzony w r. 1717  wzmiankowany jest jeszcze w r. 1750. Kolejno syn poprzednika Jan, Fryderyk, urodzony w r. 1747, wymienia go Brüggemann w r. 1784 . Był on pierwszym budowniczym dworu pańskiego w Zwartowie, jaki podwyższony został o 1 kondygnację przez barona Freiherr von Hammersteina. Po Janie ,Fryderyku Somnitzu Zwartowo przejął pruski radca wojenny Kummer, a następnie tajny radca hrabia Münster-Meinhöffel. W roku 1804 jego majątek szacowano na 111,500 talarów. Od niego odziedziczył jego syn, pruski przyboczny adiutant i generał major. Nie mogąc się tu utrzymać, ten ostatni sprzedał dobro w Zwartowie von Hagenowi, a od roku 1849 objął je von Arnim. Ten ostatni gospodarował tu tylko 4 lata i zbył to dobro w roku 1853 Ernestowi Gustawowi Fryderykowi von Hammersteinowi z Meklemburgii, który założył tutaj park. W owym czasie Zwartowo i Zwartówko szacowano przy zakupie na koszt 168,000 talarów. Spadkobiercami ostatniego zostali jego dwaj synowie, z których pierwszy zginął w wypadku w trakcie polowania, drugi był deputowanym i redaktorem naczelnym „Kreuzzeitung”.

 Od roku 1885 włości te nabył Joachim von Schierstädt z Trzebiechowa (b. Pow. Krośnieński), lecz w Zwartowie wyręczał się on rządcami; w roku 1903 był takim Chrestin. W roku 1904 zwartowskie majętności kupił za 950,000 marek Küster z Pitschen (Górne Łużyce) . W okresie międzywojennym (1918-1939) folwark w Zwartowie wciąż pozostawał własnością obszarniczą Küstera, tak co najmniej było jeszcze w r. 1925 .

Zwartówko notowano już w roku 1837, jako wieś chłopską, miała ona status folwarku.Mieszkańcy mieli jednak własnego sołtysa. Ostatecznie status folwarczny zniesiono tam 6 czerwca 1906 roku, a w roku 1925 nierolnicze profesje w tejże wsi reprezentowali: siodlarz, murarz, szewc, kapelmistrz, trzech krawców, kołodziej, młynarz i kupiec zbywający artykuły metalowe.

 W 1911 r. Zwartowo było okręgiem folwarcznym o powierzchni 2011 ha z 412 mieszkańcami oraz gminą wiejską z 257 mieszkańcami w wójtostwie Zwartowo. W spisie ludności z 8 grudnia 1919 r. w gminie wiejskiej w Zwartówku odnotowano 235 mieszkańców, zaś w rejonie folwarcznym 505 mieszkańców. Sto lat wcześniej (1819) Zwartowo zapisano jako wieś kościelna ze 168 duszami, a w Zwartówku 82 mieszkańców. W statystyce pomorskiej, sporządzonej w 1931 r. w gminie wiejskiej odnotowano 72 domy mieszkalne, 144 gospodarstwa domowe, 835 mieszkańców, w tym 417 mężczyzn i 418 kobiet. W gminie zamieszkiwało 793 członków wyznania ewangelickiego oraz 20 katolickiego oraz 8 ateistów . W spisie z 17 maja 1939 r. w Zwartowie liczyło 804 mieszkańców . 

 Kościół .

Nie wiemy dokładnie, od kiedy w Zwartowie istniała świątynia. Nie ma o niej wzmianki w rejestrze dziesięcin z roku 1402. Być może pierwszą budowlę sakralną wznieśli tu Jackowscy. W 1642 roku biskupi włocławscy wnosili do niej roszczenia, z czego można wnosić, iż musiała ona egzystować tutaj już przed wprowadzeniem reformacji w XVI wieku. Kościół w Zwartowie nigdy nie był niezależnym. Zawsze funkcjonował w charakterze filii parafii salińskiej.

Jako taki wzmiankowany jest w roku 1784. Był traktowany jako prywatna kaplica folwarczna. W efekcie sporu który wystąpił między właścicielem dobra ,i protestanckim konsystorzem, w 1876 roku rozebrano go. Dopiero w roku 1897 zbudowano nową,  (do dziś istniejąca neogotycką świątynię) siedzibę wikariatu. Plebanię wzniesiono dopiero w 1906 r. Około 1912 roku na wyposażeniu świątyni znajdowały się dwa barokowe lichtarze z 1657 r., oraz dzwon odlany w 1662 r. Kościół usytuowany na wzniesieniu w centralnym punkcie wsi, orientowany jednonawowy, z cegły licówki.

 Dobrze znana jest lista pastorów oraz wikariuszy, którzy pełnili posługę w Zwartowie: 

Martin Arnold odnotowany w 1677 r.

Nikolaus Rollandus prowadzi parafię od 1683 - 1686 r.  brak daty jego przeniesienia.

Ernestus Musonius kieruje parafią od r. 1686 do ?

Samuel ,Wilhelm Kasur odnotowany w Zwartowie w 1691- 1717r.,

Johann, Albertus Young przebywa w parafii od 1717 r., po krótkim czasie przeniósł się do Torunia.

Franziskus, Ernestus Cassius, kieruje parafią w latach 1720-1733.

Samuel ,Augustus Cassius,  prowadził parafię zwartowską w latach 1733-37. Zmarł 5 marca 1737 .  

David Behr, przybył do Zwartowa po śmierci swego poprzednika, spełniając posługę pasterską w latach 1737-52.

 Do pewnych zatargów doszło w zwartowskiej parafii z powodu starego domu plebanijnego. Pastor zwrócił się o zgodę na budowę nowego domu do patrona kościelnego von Somnitza, lecz nie uzyskał zgody. Pastor przeniósł się do Lęborka i stąd zawiadywał gminą zwartowską jeżdżąc co 8 tygodni i odprawiał mszę św. Plebanię bądź też ziemię kościelną ,którą pastor wydzierżawiał, od tej pory podlegała patronowi kościoła. Po jego odejściu ze Zwartowa von Somnitz nie chciał innej obsady pastora na parafii. Dlatego następny duchowny został sprowadzony z Berlina do Lęborka.Pastor Behr został przeniesiony w 1752 roku, jako polski pastor do Królewca. Paul Gottfried Cassius, kierował parafią w 1753-77, był synem Zwartowskiego pastora Franciscusa Ernsta Cassiusa, mieszkał w Lęborku i jednocześnie jako pastor zawiadywał Zwartowską parafią, to spowodowało wiele niedogodnień. W protokole z 22 stycznia 1754 r. szukał pomocy w Prezbiterium dla zagrożonej gminy zwartowskiej. Stwierdził również, że po przyjeździe do parafii pod koniec 1753 r., zastał zamknięte drzwi kościoła. W wyniku tego von Somnitz zażądał kluczy od najstarszego kościelnego. 15 grudnia 1753 r., awantura o świątynię przerodziła się w bijatykę. Wynikiem czego von Somnitz zwolnił 6 członków rady kościelnej, Mieszkańcy gminy uważali, że zabranie im świątyni, która należała od 1677 r. do gminy, zatem należy uważać za prześladowanie. Od tej pory duchowny reformowany odprawiał mszę dla wiernych w gospodzie wiejskiej. W końcu pastorowi zabrano plebanię i dochody pastoralne z gminy zwartowskiej. Z tych awantur kościelnych powstał długo toczący się proces. W złożonej 22 lutego 1754 r. przysiędze przed trybunałem w Lęborku członkowie parafii ze Zwartowa: Trine Farforken, Johan Gorzelec,  Maria Triskacen, Lise Schalkowa ,verehelichte Boiken,  Christom Brzyscke, Jacob Marsze,  Jacob Milkowski,  Chrystoph Kormin,  Mathis Niclaus. Przysięgę złożyli w języku Polskim:

Ja N. przysięgam panu Bogu wszechmogącemu, ze wtey sprawie, w ktorey świadczyć mam, szczerą y czystą prawdę powiedzieć y nić, ani z przyjaźni ani nienawiści ani zżadney inszey przyczyny zataić nie będę, yze mnie za to Świadectwo nic nie dano ani obiecano tak mi panie Boze dopomóż.

W końcu wydano wyrok w procesie, właściciel dóbr musiał zapłacić 500 talarów jednorazowo oraz nie mógł się kontaktować z reformowanym pastorem. Cassius zawiadywał swą parafią z Lęborka do końca swych dni, zmarł w 1777 w 53 roku życia.

Samuel Hartmann, przebywał na parafii w latach 1781-1821

Karl Fridrich Vertraugott Reichert, ordynowany do parafii zwartowskiej 24 lutego 1889 r. i pracuje tu tylko rok (1890).

Wilhelm Hensel, 9 stycznia 1890 r. powołany na stanowisko wikariusza do parafii w Zwartowie, gdzie przebywa do maja 1893 r.

Max ,Hermann, Karol ,Julius Gerlach, od 18 czerwca 1893 ordynowany na stanowisko wikariusza do Zwartowa, gdzie przebywa do połowy 1894 r.

Gustav ,Reinhold ,Wilhelm Manzke, Ordynowany 1 czerwca 1893 r. jako wikariusz do nowoutworzonej parafii w Godętowie, gdzie przebywa do 1 października 1894 r. Od tego roku przebywa jako wikariusz w Zwartowie do końca marca 1895 r.

Johann, Franz, Wilhelm Kniesz, 31 marca 1895 r., został wikarym w Zwartowie, rok  później 23 lipca zostaje pastorem, po czym 11 października zostaje powołany i wprowadzony na urząd pastora do Salina, gdzie pracuje do czerwca 1903 r.

Malte Leon, Franz Karitzki, ordynowany w 1896 r. jako wikariusz do Zwartowa i przebywa tu do końca marca 1897 r.

Paul, Ernst Kohnke, 9 maja 1897 r. powołany na wikariusza do Zwartowa, gdzie pracuje do połowy marca 1898 r.

Fridrich ,Christlieb, Berthold ,Ludwig Daske,  1898-1904

Fritz, Richard ,Otto Wilke, zostaje powołany na parafię jako urzędnik (wikary) nie mając skończonych studiów 1 maja 1904 r.; wprowadzony 31 lipca, lecz na krótko bowiem już  13 października 1904 r., musiał odejść aby dokończyć studia na uniwersytecie w Greifswaldzie, gdzie miał otrzymać licencję, jednak nigdy nie powrócił na to stanowisko.

Edward ,Richard ,Karol Roi, 15 listopada z mocą od 27 listopada 1904 r. powołany do parafii w Zwartowie,  pracuje tu przez 9 lat do 1913 r.

Paul Klopsch, objął parafię w Zwartowie 16 czerwca 1913 r.  W latach 30-tych XX w., pastor oczekiwał na przeniesienie. Duchowny Klopsch był ostatnim, piastującym ten urząd przed II wojną światową w parafii zwartowskiej. 

 Po drugiej wojnie światowej Kościół poświęcono p.w. św. Józefa, przez kapłana Stefana Chodkiewicza z lęborskiej parafii św. Jakuba 1 października 1947 r. Kościół zwartowski był filią Brzeźna i podlegał pod dekanat lęborski. Pierwszym administratorem był ks. Leon Izdebski z Brzeźna Lęborskiego.

W 1949 roku kościół skupiał 1310 wiernych z miejscowości: Borkowo, Borkówko, Świchowo, Świchówko, Gościęcino, Strzeszewo, Wojciechowo, Zwartowo. 1 czerwca 1951 roku kościół zwartowski podniesiono do rangi parafii odłączając go od Brzeźna. W 1959 r. , parafia skupiała jeden kościół pomocniczy w Ciekocinie i kaplicę w Choczewie oraz wsie: Zwartowo, Bąsewice, Biebrowo, Borkowo, Borkówko, Choczewo, Choczewko, Ciekocino, Gościęcino, Jackowo, Kurowo, Stilo, Przebędowo, Słajszewo, Strzeszewo, Wojciechowo, Zwarcienko, Zwartówko, Żelazno.

Kapłanami, którzy wcześniej administrowali kościołem byli: ks. Władysław Żywiński, Leon Izdebski i Wincenty Matkowski 1951-1952.

Pierwszym proboszczem który objął parafię był ks. Jan Bodzęta ur. 18 sierpnia 1911 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał 29 czerwca 1935 roku, zaś parafię zwartowską objął 4 września 1952 r. Kapłanem pomocniczym od 1 lipca 1961 r. zostaje ks. Franciszek Ptak ur. 30 września 1928 r., święcenia kapłańskie otrzymał 20 grudnia 1958 r.

W 1974 roku parafię znacznie uszczuplono na rzecz nowo powstałej parafii w Osiekach z siedzibą w Choczewie, odłączając miejscowości leżące w zachodniej części parafii zwartowskiej.

W roku 1977 odnotowano tu 1200 wiernych i tylko 9 miejscowości należące do kościoła w Zwartowie: Borkowo, Borkówko, Bąsewice Gościęcino, Strzeszewo, Wojciechowo, Zwartowo, Zwartówko, Zwarcienko.

Od 1 lutego 1976 r., parafią kieruje proboszcz Kazimierz Krzemiński-Ospie, ur. 4 grudnia 1935 r., święcenia kapłańskie otrzymał 29 czerwca 1961 r.

Kolejnym proboszczem parafii zostaje, od 1 lipca 1982 r., ks. Zygmunt Ekmann , ur. 1 lutego 1934 r., w Lisewie, wyświęcony 18 czerwca 1967 r.,

Następcą poprzedniego od roku 1999 zostaje ks. Mirosław Klawikowski, ur. 19 września 1962 r., wyświęcony w 1987 r.

W roku jubileuszowym 2000 parafia skupiała 1127 wiernych. W skład parafii wchodzą miejscowości: Borkowo, Borkówko , Gościęcino, Strzeszewo, Wojciechowo, Zwarcienko, Zwartówko.

Aktualnie parafią zawiaduje ks. Alojzy Kąkolewski (2016)

Licznik odwiedzin:
Wszystkich: 1 189 091
Wczoraj: 450
Dzisiaj: 174
Online: 4
Wszystkie zamieszczane na stronie zdjęcia i opracowania są własnością prywatną.
Zabrania się kopiowania fragmentów lub całości zamieszczonych tu opracowań i zdjęć i wykorzystywania ich w innych publikacjach bez uprzedniego wyrażenia na to zgody autorów strony.

Copyright (c) 2008-2020 by Mariusz Baar 84-352 Wicko ul. Lipowa 1
reiseleiter-leba.eu